Yapay zekâ alanındaki gelişmeler hızla ilerlerken, AI güvenliği denince akla gelen ilk isimlerden Dr. Roman Yampolskiy, yakın geleceğe dair oldukça rahatsız edici tahminlerde bulunuyor. “AI safety” terimini literatüre kazandıran isim olarak bilinen Yampolskiy’ye göre, önümüzdeki birkaç yıl içinde iş dünyası kökten değişecek ve insanlık, kontrol edemediği bir zekâyla karşı karşıya kalabilir. Peki bu iddialar ne kadar gerçekçi? Hangi meslekler ayakta kalacak? İşte Yampolskiy’nin öngörüleriyle yapay zekânın yakın geleceği.

2027: Yapay Genel Zekâ ve İşsizlik Dalgası

Yampolskiy, tahmin piyasalarına ve önde gelen laboratuvarların CEO’larına dayanarak 2027 yılına kadar yapay genel zekâya (AGI) ulaşacağımızı söylüyor. AGI, dar alanlarda değil, tüm bilişsel görevlerde insan seviyesinde veya üstünde performans gösterebilen sistem anlamına geliyor. Bu noktada bilgisayar başında yapılan hemen her işin anlamsız hâle geleceğini belirtiyor: “20 dolarlık bir abonelikle bir çalışanın yaptığı her şeyi yapabiliyorsanız, neden insan çalıştırasınız?”

Ancak asıl korkutucu olan işsizlik oranı. Yampolskiy’ye göre %10’luk bir işsizlik bile korkutucuyken, önümüzdeki beş yıl içinde bunun %99’a ulaşması mümkün. İnsanın yapabileceği neredeyse tüm zihinsel işler otomatikleşecek. Geriye yalnızca bazı sebeplerle insan teması tercih edilen ya da fetiş hâline gelen roller, örneğin zenginlerin “tarihî nedenlerle” insan muhasebeci tutması kalacak. Podcast yayıncılığı gibi yaratıcı işler de dâhil: Bir yapay zekâ, tüm kitaplarınızı okuyup geçmiş röportajlarınızı analiz ederek sizin tarzınızda sorular sorabilir, hatta görüntünüzü simüle ederek saniyeler içinde yeni bölümler üretebilir.

Yampolskiy, bu tabloyu “işsizliğe karşı yeniden eğitim” anlayışının sonu olarak görüyor. “Eskiden yeni bir iş öğren denirdi, ama tüm işler otomatikleşecekse öğrenilecek bir şey kalmıyor” diyor. Kod yazmak, “prompt mühendisliği” gibi ara çözümler bile geçici. Yapay zekâ, diğer yapay zekâlar için en iyi istemleri tasarlamakta insanlardan katbekat daha iyi hâle geldi. Bu noktada ChatGPT gibi modellerin yetenekleri, bu dönüşümün ne kadar hızlı gerçekleştiğini gözler önüne seriyor.

2030 ve İnsansı Robotlar: Fiziksel İşler de Tehlikede

Zihinsel işlerin ardından fiziksel işler de hızla otomasyona yenik düşecek. Yampolskiy, 2030’a geldiğimizde Tesla gibi şirketlerin geliştirdiği insansı robotların yeterince hünerli ve esnek olacağını, tesisatçılık gibi emek yoğun meslekleri dahi elinden alacağını öngörüyor. “Yapay tesisatçılar yapabiliriz” sözü, bir zamanlar son kale olarak görülen işlerin de artık güvende olmadığını gösteriyor. Bu robotlar sürekli ağa bağlı olacak ve yapay zekânın fiziksel dünyadaki eli kolu hâline gelecek.

Onun bakış açısına göre asıl devrim fiziksel yetenekten çok, zekâda yatıyor. İnternet üzerinden zaten parayla insan bedeni kiralayabiliyorsunuz; robotlara doğrudan hükmetmek büyük bir sıçrama değil, sadece maliyeti düşüren bir adım. Asıl çarpıcı olan, yapay zekânın sorun çözme ve desen bulma becerisindeki sıçrama.

2045: Teknolojik Tekillik ve Kontrolü Kaybetmek

Fütürist Ray Kurzweil’in popülerleştirdiği 2045 yılı, Yampolskiy için de kırılma noktası. Tekillik (singularity), teknolojik gelişimin öylesine hızlanması ki artık ötesini göremediğimiz an demek. Yapay zekâ bilim ve mühendisliği kendi başına yürütüp her gün, saatte, dakikada yeni bir iPhone modeli çıkarırcasına ilerleyecek. İnsan, güncel teknolojiyi takip edemez hale gelecek. Yampolskiy’nin deyişiyle “her gün toplam bilginin yüzdesi olarak daha da aptallaşıyoruz.” Süper zekâ bir kez devreye girdiğinde, sonuçları tahmin etmek imkansızlaşacak; tıpkı bir Fransız bulldogunun sahibinin podcast yapmasını anlayamaması gibi.

Yapay Zekâ Güvenliği Neden İmkansız?

Yampolskiy’nin belki de en can sıkıcı mesajı şu: Süper zekâyı güvenli hâle getirmenin bir yolunu bilmiyoruz ve muhtemelen hiçbir zaman bilemeyeceğiz. AI güvenliğini 15 yıldır çalışan biri olarak, her çözüm denemesinin içinden 10, sonra 100 yeni imkânsız problemin çıktığını söylüyor. Şirketler “yasaklı kelimeleri engelleme” gibi yüzeysel yamalarla sistemi dizginlemeye çalışıyor, ancak zeki bir sistem her zaman bir çalışma yolu buluyor. Bu tıpkı şirketlerin çalışanlara koyduğu “taciz yasağı” politikalarına benziyor; akıllı bir insan her zaman bir boşluk yakalar.

Daha da kötüsü, bu devasa modellerin içinde ne olup bittiğini üretenler de tam olarak bilmiyor. Modeli eğitiyorsunuz, sonra üzerinde deneyler yapıp yeteneklerini keşfediyorsunuz. “İnternetteki tüm metinleri verip örüntü bulmasını sağlıyorsunuz; sonra soruyorsunuz: Fransızca biliyor musun? Matematik yapabilir misin? Bana yalan söylüyor musun?” diye özetliyor. Eski usul mühendislikten çok, laboratuvarda yetiştirilen bir uzaylı bitkiyi incelemeye benziyor.

Önde gelen laboratuvarların “önce yapalım, sonra güvenliği çözeriz” ya da “yapay zekâ bize daha gelişmiş yapay zekâyı kontrol etmekte yardımcı olur” yaklaşımını “delilik” olarak niteliyor. Ona göre süper zekâyı kontrol etmek, imkânsız problemler sınıfına giriyor. Bu yüzden asıl hedef, genel süper zekâ inşa etmekten kaçınıp dar alanlarda insanlığa fayda sağlayan (örneğin meme kanserini çözen) modellere yönelmek olmalı.

Simülasyon Teorisi: Gerçekten Bir Simülasyonda mı Yaşıyoruz?

Konu bir anda felsefi bir düzleme kayıyor. Yampolskiy, simülasyon teorisine neredeyse kesin gözüyle bakıyor. Gerekçesi basit: Eğer insan seviyesinde yapay zekâ ve bu gerçeklikten ayırt edilemeyecek sanal dünyalar üretebiliyorsak, o an bu röportajın milyarlarca simülasyonunu da çalıştırmak mümkün olacak. Bu simülasyonların sayısı tek bir “gerçek” dünyadan katbekat fazla olacağı için, istatistiksel olarak şu an bir simülasyonun içinde olma ihtimalimiz milyarda bir. “10 dolara aylık abonelikle bu anın milyarlarca simülasyonunu çalıştırırım; bu da sizin şu anda birinin içinde olduğunuz anlamına gelir” diyor.

Bunun günlük hayata etkisi ise şaşırtıcı derecede küçük: Acı hâlâ acı, aşk hâlâ aşk. Onun için asıl fark, simülasyonun dışındaki dünyayı merak etmesi. İçinde yaşadığımız evrenden yola çıkarak simülatörler hakkında çıkarımlar yapılabileceğini düşünüyor: “Parlak mühendis, sanatçı, bilim insanı oldukları belli; ahlak ve etik konusunda ise biraz daha çalışmaları gerekiyor.”

Peki Biz Ne Yapabiliriz?

Yampolskiy’nin önerileri, karamsar tabloya rağmen pasif kalmamak üzerine kurulu. Öncelikle yapay zekâyı inşa eden şirketlerdeki insanların, bu işin kişisel olarak kendileri için de kötü sonuçlanacağını anlaması gerektiğini savunuyor. “Mesele sekiz milyar insan üzerinde rızasız deney yapmak değil yalnızca; siz de mutlu olmayacaksınız.” Çözüm olarak yasa çıkarmaktan ziyade, teknoloji geliştirenlerin kendi çıkarlarını görmesini umuyor. “Kâbus senaryosunun farkına varırlarsa, süper zekâyı inşa etmekten vazgeçebilirler. Sonuçta paranın ölü bir adam için anlamı yok.”

Sıradan insanlara düşen ise hayatlarını ellerinden geldiğince iyi yaşamak. “Her gününü son gününmüş gibi yaşa” sözü, ister üç yılın ister otuz yılın kalsın geçerli bir tavsiye. Somut bir eylemlilik arayanlar içinse Pause AI, Stop AI gibi hareketlere katılıp barışçıl protestolarla ses çıkarmayı öneriyor. Öğrencilere, meslek seçiminde devre arası vermeyi, uzun vadeli kariyer planlarını sorgulamayı salık veriyor. Bu bağlamda, 2026'da İş Bulmak İçin Öğrenmeniz Gereken En Popüler 5 Programlama Dili gibi rehberler bile geçerliliğini yitirebilir.

Son sözü ise hem uyarı hem umut: “Bu, son icadımız olabilir. Doğru yaparsak iklim değişikliğinden savaşlara her sorunumuzu çözer; yanlış yaparsak beş yıl içinde kimseyi öldürmemiş olmanın bir önemi kalmaz. Hangisini tercih edeceğimiz bize bağlı.”

---

Bu konudaki diğer içerikler: Teknoloji haberleri