Fukushima Nükleer Faciası Neden Hâlâ Kapatılamıyor? 15 Yılın Bilançosu
11 Mart 2011'de Japonya'yı vuran 9 büyüklüğündeki deprem ve ardından gelen tsunami, Fukushima Daiichi Nükleer Santrali'nde tarihin en karmaşık endüstriyel ka...
11 Mart 2011'de Japonya'yı vuran 9 büyüklüğündeki deprem ve ardından gelen tsunami, Fukushima Daiichi Nükleer Santrali'nde tarihin en karmaşık endüstriyel kazalarından birini başlattı. Aradan 15 yıl geçmesine rağmen santral hâlâ tam anlamıyla kontrol altına alınabilmiş değil. Çernobil'in üzerine beton dökülüp dev bir çelik kubbe inşa edilerek görece kısa sürede izole edilmesine karşın, Fukushima'da işler hiç de öyle ilerlemiyor. Peki neden? Cevap, reaktörlerin altındaki erimiş yakıt dağlarında, insansız robotların bile dayanamadığı radyasyon seviyelerinde ve depremle yaşamaya mahkum bir sahada gizli.
Felaketin hemen sonrasında mühendisler, reaktörleri deniz suyuyla soğutarak daha büyük bir zincirleme erimeyi engelledi. Ancak bu çaba, içeride yüzlerce ton ağırlığında, korium adı verilen ölümcül bir karışımın oluşmasını önleyemedi. Bu radyoaktif lav; çeliği, betonu eritip içine katarak basınç kaplarını deldi ve reaktörlerin altına doğru aktı. Bugün 1, 2 ve 3 numaralı ünitelerin altındaki beton kaidelerin bir kısmı tamamen yok olmuş durumda. İşin en ürkütücü yanı ise bu yıkımı yerinde izlemeye çalışan robotların büyük kısmının görevini tamamlayamaması.
İnsanın Giremediği Odaya Robotlar Neden Dayanamıyor?
9 Şubat 2017'de 2 numaralı reaktörün içine gönderilen temizleme robotu, sadece 1 metre ilerledikten sonra kamerasının sensörüne radyasyon parçacıkları çarpmaya başladı ve tamamen kör oldu. Ekranda beliren beyaz noktalar, bir arıza değil, doğrudan radyasyonun kameraya işlediği andı. Aynı ay gönderilen akrep şeklindeki Sasori isimli robot, ana kaideye yalnızca 3 metre kala palet arızası yaptı ve mühendisler kablosunu keserek onu içeride bırakmak zorunda kaldı. Ölçülen radyasyon saatte 530 Sievert’ti – bir insanın ölümcül dozu sadece 34 saniyede doluyordu. Bugüne kadar en az 7 makine, duvarların ardındaki o erimiş yakıtı görüntüleyemeden karanlıkta kaldı. Radyasyon, dijital devreleri fiziksel olarak bozduğu için elektronik cihazlar bu ortamda bir süre sonra çöp haline geliyor.
Fotoğraf: Sean P. Twomey · Pexels
Erimiş Yakıtı Çıkarmak Neden Bu Kadar Yavaş?
Fukushima'daki asıl mesele, üç ünitede toplamda tahminen 880 kilogram değil, 880 tonun üzerindeki erimiş yakıtı güvenle dışarı alabilmek. Karşılaştırma yapmak gerekirse, şimdiye kadar içeriden alınabilen numune miktarı yalnızca 0,9 gram. Evet, yanlış duymadınız: gram. İlk numune Kasım 2024'te, ikincisi ise Nisan 2025'te çıkarılabildi. Bunların analiz edilmesi, söküm için gereken devasa robotik kolların ve uzaktan kumandalı sistemlerin tasarlanmasına temel oluşturacak. Tam ölçekli çıkarma işleminin başlaması 2030'ların başından 2037'ye ertelenmiş durumda. Resmî hedef, kazadan 30-40 yıl sonra, yani 2041-2050 arasında bu işlemin bitirilmesi. Bu süreyi bugün başlatan mühendislerin çoğu emekli olmuş olacak.
Sahadaki Gizli Tehdit: Depremler ve Yıkık Beton Kaide
2021 ve 2022'de bölgede 7,3 ve 7,4 büyüklüğünde depremler yaşandı. Her seferinde koruma kabu basınçlarında düşüşler gözlense de yapısal bir yıkım rapor edilmedi. Ancak 2022'de robotların çektiği görüntüler, reaktör kaidesinin iç çevresinde 1 metre yüksekliğe kadar betonun tamamen eridiğini, geriye sadece inşaat demirlerinin kaldığını ortaya koydu. TEPCO'nun 2023'te sunduğu dayanım analizi, yapının diğer taşıyıcı elemanlar sayesinde büyük bir çökmeye uğrama ihtimalinin düşük olduğunu ileri sürdü. Fakat Japonya Nükleer Düzenleme Kurumu, hesapların varsayımlara dayandığını ve doğrulanmasının zor olduğunu belirterek rapora temkinli yaklaştı. Bölgede depremler sürerken, içeride tam olarak ne olduğu hâlâ tam bir muamma.
Çernobil Gibi Kapatamamanın Arkasındaki Temel Fark
Çernobil'deki patlamanın ardından reaktörün üzerine doğrudan beton döküldü ve sonrasında dev bir çelik kubbe inşa edilerek alan kapatıldı. Fukushima'da ise eriyik hâlâ reaktör binalarının içinde, hatta temel betonunu delip aşağıya kadar inmiş olabilir. Üstelik santrali soğutmak için her gün 30 ila 90 ton su basılmaya devam ediliyor; bu suyun bir kısmı yer altı sularına karışmaması için sahanın etrafı 1,5 kilometrelik donmuş toprak duvarıyla çevrildi. 300 milyon doları aşan bu duvarın etkinliği ise tartışmalı. Yani Fukushima'da hâlâ aktif bir soğutma ve sızıntı kontrol operasyonu sürüyor. Bu durum, "kapatma" işlemini basit bir betonlamadan çok daha karmaşık hale getiriyor.
Bu konudaki diğer içerikler: Bilim haberleri
🔍 Bunlar da Merak Ediliyor
Fukushima'daki radyasyon seviyesi hâlâ öldürücü mü?
Evet, özellikle reaktör binalarının içi ve erimiş yakıtın bulunduğu bölgelerde radyasyon son derece yüksek. 2017'de yapılan hesaplamalara göre 2 numaralı reaktörün altındaki bir odada saatte 530 Sievert'e varan radyasyon tespit edildi; bu seviyede bir insan saniyeler içinde ölümcül dozu alır. Bu nedenle içeriye insan girmesi mümkün değil, tüm çalışmalar robotlarla yürütülüyor.
Fukushima'daki temizleme işlemi ne zaman bitecek?
Resmî plana göre erimiş yakıtın tam ölçekli olarak çıkarılmaya başlaması 2037 yılını bulacak. İşlemin tamamlanması ise kazadan 30 ila 40 yıl sonra, yani 2041-2050 arasında hedefleniyor. Şimdiye kadar içeriden sadece 0,9 gram numune alınabilmiş olması, bu sürecin ne kadar zorlu olduğunu gösteriyor.
Fukushima'da radyasyondan ölen oldu mu?
Resmî verilere göre radyasyona bağlı doğrudan bir ölüm vakası kaydedilmedi. 2018'de verilen bir tazminat kararında tek bir ölüm radyasyona atfedilse de, akut radyasyon sendromu teşhisi konulan kimse olmadı. Felaketle ilişkili ölümler kategorisinde ise tahliye sırasında yaşanan stres ve sağlık hizmetlerine erişim sorunları nedeniyle 2300'den fazla kişi hayatını kaybetti.
Fukushima'daki erimiş yakıta ne oldu?
Erimiş yakıt (korium), reaktör basınç kaplarını delerek altlarındaki beton kaidelere aktı. Robot görüntüleri, kaidelerin iç yüzeyinde yaklaşık 1 metre yüksekliğe kadar betonun eriyip yok olduğunu gösterdi. Yakıtın bir kısmının daha da aşağıya, zemin altına indiği tahmin ediliyor, ancak henüz tam yeri tespit edilebilmiş değil.
Fukushima'yı neden Çernobil gibi betonla kapatamıyoruz?
Çernobil'de reaktör doğrudan açık havaya patlamıştı; üzerine beton dökülüp kubbe inşa edilerek alan izole edildi. Fukushima'da ise erimiş yakıt binaların içinde ve sürekli soğutulması gerekiyor. Ayrıca deprem riski ve yer altı sularının kirlenmesini önleme zorunluluğu, basit bir betonlamayı imkânsız kılıyor. Santral hâlâ aktif bir soğutma ve izleme sürecinde olduğu için tamamen kapatılması çok daha karmaşık.
